نقد درون گفتمانی در جشنواره عمار در مقابل سینمای سیاه نما/ عمار،جشنوارهٔ نقد مومنانه و آینه وار است+فایل صوتی

برنامه فانوس رادیو نمایش با حضور دست ­اندکاران جشنواره عمار به روی آنتن رفت و به بحث و بررسی پیرامون ابعاد مختلف این جشنواره و سینمای ایران پرداخت.

 بامروت در پاسخ به وجوه تمایز جشنواره عمار با سایر جشنواره ها گفت: در مورد خصیصه اصلی جشنواره فیلم عمار و اینکه وجه ممیزه­اش با جشنواره­های دیگر چه هست موارد متعددی را می توان مطرح کرد و از منظرهای مختلف قابل بررسی است. اما یکی از آن ها ایدئولوژیک بودن جشنواره است به این معنی که جشنواره عمار صراحتاً با هنر برای هنر و سینما برای سینما موافق نیست. در واقع هنر سینما را ذیل پیامی که می­خواهد منتقل کند و در راستای ایدئولوژی می­بیند. مسئله دیگر اکران­های مردمی جشنواره است که در حقیقت نمود بارز این نوع نگاه است. همین نگاه مخاطب محوری که جشنواره عمار به سینما و هنر دارد باعث شده این جشنواره صفت «مردمی» را به خودش بگیرد. یعنی در تولید و توزیع آثار به مردم اتکا و اعتماد می­شود و خود مردم می­­آیند پای کار. این دو ویژگی مهمترین ممیزه­های جشنواره عمار با سایر جشنواره هاست.

 اینکه شما می­گویید همه فیلمسازها معتقدند که مخاطب مهم است، اینطور نیست. عده ای از فیلم سازها اصلاً به مخاطب معتقد نیستند. عده ای هم هستند که می گویند مخاطب باید بالا بیاید تا به سطح فهم هنر من برسد. یک قسم دیگر هم هستند که به مخاطب اعتقاد دارند، اما کدام مخاطب؟ با چه ساز و کاری قرار است به این مخاطب برسیم؟ آیا آن شهروندی که در مثلاً جیرفت استان کرمان هست هیچوقت نباید مخاطب شما قرار گیرد؟ او چه زمانی باید این فرصت را پیدا کند که مخاطب سینمای ایران قرار گیرد؟ در این مؤلفه هم جشنواره عمار یک تفاوتی در این سازمان دهی دارد که سطح مخاطب بسیار فراگیر متنوع و متکثری را درگیر می­کند. مخاطبی که نیاز به هیچ امکاناتی ندارد. فقط علاقه، فقط همت! اینکه من می­خواهم فیلم­های عمار را ببینم. در کل کشور در مکان­های مختلف می­تواند بیاید و مخاطب قرار بگیرد. پس می­خواهم بگویم مؤلفه هایی که می­شود برای تمایز جشنواره عمار با هر جشنواره دیگری برشمرد، فارغ از مقایسه­های جهت گیرانه، یکی مقایسه در موضوع است، یکی مقایسه در شرکت کننده­هاست و یکی مقایسه در مخاطبین. حداقل در این سه تا حوزه می­شود صراحتاً گفت جای جشنواره­ای به نام جشنواره مردمی فیلم عمار خالی بود و اگر حذفش کنید اینجوری نیست که هیچ پتانسیلی حذف نشود.

 محمدصادق باطنی، مدیر روابط عمومی جشنواره پنجم عمار، درباره فرصتی سخن میگوید که جشنواره عمار در اختیار فیلمسازان جوان قرار داده است. وی در این ارتباط میگوید: اتفاقی در جشنواره عمار افتاد که بسیار قابل بحث و تامل است؛ این که در طیف جوانانی که داشتند به عرصه مستندسازی وارد می­شدند، جشنواره عمار یک امیدی را ایجاد کرد. جوانانی که با وجود تمام استعداد و توان­شان، به هر تقدیر مسیری طولانی برای دیده شدن آثارشان در فضای سینمای ما پیش روی آنها بود؛ جشنواره عمار توانست یک فرصت متفاوت را محیا کند برای دیده شدن یک جنس دیگر از حرف­هایی که تا آن موقع در محافل سینمایی ما چندان خریداری نداشت.

 جایگاه نقد و سینمای اجتماعی در جشنواره مردمی فیلم عمار، موضوع بخش دیگری از سخنان دبیر اجرایی عمار بود. حامد بامروتنژاد در این باره گفت: یکی از موضوعاتی که از دور دوم به جشنواره اضافه شد و ما هم تلاش می­کنیم این بخش پویاتر باشد، «نقد درون گفتمانی» است. یک رسالت فیلمسازهایی که دارند با آرمان­های انقلابی فیلم می­سازند، نقد است. یعنی دیدن ناکارآمدی­ها و مشکلات. اما این یک نکته هست، اینکه سیاهنمایی چه فرقی با نقد دارد؟ آیا وقتی می­خواهید مشکلات یک کشور را در فیلمتان ببینید، قرار است با آن فیلم مخاطب را به بن­بست برسانید؟ فیلم­هایی که مشکلات را قراینی برای به بن بست رسیدن جامعه­ نشان می­دهند و میگویند هیچ راه امیدی نیست، قاعدتا نتیجه میگیرند که تو باید از اینجا بروی. از اینجور فیلم­ها چقدر در سینمای ایران داریم که نتیجه این سیاهنمایی می­شود این خاک را به حال خود گذاشتن و فرار کردن. اما نقد درون گفتمانی طرح مسئله است. یعنی شما سیاهی را می­بینید اما این جامعه سفیدی­هایی هم دارد که می­شود به امید آن­ها ماند. ما در جشنواره عمار فیلم­هایی داریم درباره مشکلات فاضلاب، مشکل کشاورزی، دلالی میوه، فقر و حاشیه نشینی در شهرها و غیره.

عمار، جشنواره­ ی نقد مومنانه و آینه وار است

باطنی در پاسخ به این سوال مجری برنامه که «مگر جایزه گرفتن در کشورهای خارجی ایراد دارد؟» گفت: تعبیر دیگری که همین سینماگران به کار میبرند این است که ما پزشک و طبیب جامعه هستیم و درمان، درد دارد. در اخلاق پزشکی یک اصلی هست که می­گوید پزشک باید امین اسرار بیمارش باشد. اگر از یک پزشک بپرسید «مشکل این بیمار که در مطبتان بود چیست؟» به شما نمیگوید. کسانی که در سینمای اجتماعی امروز خودشان را پزشک و طبیب این جامعه می­دادند، اگر مخلصانه می­خواهند مشکلات جامعه­شان را مطرح کنند، اسرار را باید نگه دارند. برای مردم خودشان فیلم بسازند. مثلاً فیلمی که درباره مشکلات در اثر تحریم دارو برای بیماران ما پیش آمد، به نام «نبرد خاموش» که سال پیش از جشنواره عمار جایزه گرفت؛ این اثر نمی­­گوید که ما تحریم شدیم مریض­هایمان مردند پس برویم کارهایی را که باعث تحریم­ها شد کنار بگذاریم. نمیگوید از اصول و ایدئولوژی­مان برگردیم. حرفش این است در داخل کشور مشکلات مدیریتی و ضعف­هایی  داریم، برویم آن مشکلات را برطرف کنیم. می­گوید آقایان مسئولین نگاه­تان به داخل باشد. سینمای امیدوار یعنی این که به آینده انقلاب اسلامی نگاه می­شود. منظور از نقد درون گفتمانی این است.

حامد بامروتنژاد، فیلمسازی بدون توجه به واقعیتها را بیشرمانه خواند و گفت: بر فرض که یک نفر مسئول در کشور اشتباهی مرتکب شده و شما می­خواهید این را نقد کنید. اشکالی ندارد ولی بیشرمانه است که شما یک سیلی به مسئول داخلی­ات بزنی و ده تا سیلی به آن آمریکایی که تحریم را گذاشته نزنی! این بی شرمانه است. سیاه نمایی این است که در مقابل عامل اصلی تحریم­ها که خواسته با این تحریم عزت مردمت را له کند، هیچ حرفی نزنی و سکوت کنی، بعد جسورانه با ژست انتقاد به مسئولین خودت پرخاش کنی!

 وی اضافه کرد: ما با آثاری در جشنواره عمار مواجهیم که سازندگانش الزاماً جغرافیای خودشان را بخش­های خاصی از شهر تهران نمی­دانند. یکی از ظلم­هایی که در سینمای ایران صورت می­گیرد این است که بخش مهمی از فیلم­ها، لوکیشن، موضوع، داستان و شخصیت­پردازی­شان در بستر تهران است. اما در جشنواره عمار اصلاً چنین چیزی وجود ندارد. اینکه مردم سراسر کشور می­نشینند پای عمار، به خاطر همین است. لهجه­­ها، رنگ­ها، قومیت­ها و شهرهای مختلف را روی پرده جشنواره عمار مشاهده می­کنیم. فقط سال گذشته در سه هزار و دویست نقطه از کشور آثار جشنواره عمار توسط مردم اکران شد. و این فقط اکران هایی است که دبیرخانه جشنواره از آن ها مطلع شد. در سه هزار و دویست نقطه اکران های مردمی آثار جشنواره عمار ثبت شد و این علاوه بر اکران هایی است که ثبت نشده و با عکس و فیلم مستند نشده است.

در بخشی از برنامه فانوس رادیو نمایش، حامد بامروتنژاد با طرح این سؤال که «جشنواره عمار چقدر به سینما اهمیت می­دهد و چقدر برای سینما مهم است؟» به تحلیل این جریان پرداخت و گفت: جریانی که در عمار هست، فارغ از دبیرخانه­ اش، در واقع آن جریان مردمی و آن بدنهای که دارد در عمار فعالیت می­کند، شاید بیشترین خدمت را به سینما می­کند. ما در همین تهران اکران کنندهایی را داریم که یک دختر خانم دانشجو است و به تنهایی چهل و شش بار اکران فیلم داشته! هیچکدام از اکرانهایش هم زیر شصت نفر نبوده است. یعنی یکی از اکران کننده های عمار توانسته سه هزار مخاطب به سینما اضافه کند. می­خواهم روی این نکته تاکید کنم که عمار به شدت معتقد است سینما باید به کارکرد اصلی­اش برگردد و در جامعه نقش آفرینی کند. به تعبیر حضرت آقا سینما کلید حل مشکلات کشور است. این جمعبندی من از جشنواره عمار است.

بامروتنژاد، همچنین اظهار تمایل کرد که به سؤال مجری برنامه فانوس از شنوندگان پاسخ دهد. وی اشاره کرد: در جواب سؤالی که از شنوندگان پرسیدید ما نظر خودمان را میگوییم؛ مخاطبین شما هم پیامک بزنند و نظرشان را درباره انقلابی­ترین و ایدئولوژیک­ترین فیلمی که دیدند بگویند. من و آقای باطنی مشورت کردیم؛ انقلابی­ترین فیلمی که در یک سال اخیر دیدیم فیلم «آرگو» بود.